مهارت حل مسئله در کودکان و شیوه‌هایی کاربردی آن

مهارت حل مسئله در کودکان

مهارت حل مسئله در کودکان و شیوه‌هایی کاربردی آن

کودکان روزانه با طیف گسترده‌ای از مشکلات مواجه می‌شوند که آن‌ها را مي‌توان از مشکلات آموزشی تا مشکلات در زمین ورزش و… دسته‌بندی کرد. تعداد کمی از بچه‌ها مهارت حل مسئله را بلدند. آن‌هایی که مهارت حل مسئله ندارند در مواجهه با مشکلات واکنش نشان نمی‌دهند. در ادامه به بررسی کامل مهارت حل مسئله در کودکان می‌پردازیم.

آموزش مهارت‌های حل مسئله در کودکان

چگونه مهارت‌های حل مسئله را به کودکان آموزش دهيم؟

خب، بستگی به سن کودکان دارد. همان‌طور که مهارت‌های شناختی و چالش‌های كودكان افزایش و تکامل پیدا می‌کند، رویکرد شما هم برای یاد دادن مهارت‌های حل مسئله باید تغییر کند. گاهی ممکن است کودکان به جای حل مسئله، انرژی‌شان را صرف دوری کردن از مشکل کنند. به همین دلیل است که کودکان در مدرسه و در نگه‌داشتن دوستي‌هایشان دچار مشکل می‌شوند.

کودکانی كه مهارت حل مسئله را آموزش نديده‌اند، بدون بررسی و آگاهی از گزینه‌های دیگری که وجود دارد، وارد عمل می‌‌شوند. زمانی‌که فرزند شما نمی‌تواند تکالیف ریاضی‌اش را حل كند و يا وقتی که ناهارش را فراموش می‌کند، مهارت حل مسئله کلیدی برای کمک و اداره کردن زندگی او است.

در یک پژوهش که سال ۲۰۱۰ منتشر شده است، بررسی‌های رفتاری و درمانی نشان داد بچه‌هایی که مهارت حل مسئله ندارند، بیشتر درمعرض ابتلا به افسردگی و خودکشی قرار دارند. همچنین، در این پژوهش بیان شد که آموزش حل مسئله به کودکان می‌تواند از ابتلای آن‌ها به بیماری‌های روحی و روانی جلوگیری کند.

ما در نقش والدین یا معلم نمی‌توانیم همیشه کنار فرزندان و دانش‌آموزانمان باشیم تا مشکلات آن‌ها را حل کنیم. درواقع، این کار‌ ما نیست. کار ما آموزش مهارت حل مسئله به فرزندانمان است تا خودشان بتوانند مشکلاتشان را حل کنند. این‌گونه آن‌ها با اعتمادبه‌نفس، مستقل و در هر زمینه‌ای موفق می‌شوند.

کودکان با قابلیت حل مسئله به جای ناامید شدن در مواجهه با مشکلات می‌توانند احساسات خود را کنترل کنند، خلاقانه فکر ‌کنند و تا وقتی که راه‌حلی پیدا کنند، مقاومت می‌کنند. طبیعی است که این قابلیت با کمک یک بزرگسال شکل می‌گیرد و شما باید در کنار فرزند و یا دانش‌آموزانتان و قدم‌به‌قدم با او پیش بروید.

درباره‌ی مهارت حل مسئله در کودکان

قدم اول: چه احساسی داری؟ آرام باش.

معمولا در مواجهه با مشکلات، احساس عصبانیت و ناامیدی مي‌كنيم. قبل از آن‌‌كه بتوانیم مشکلمان را حل کنیم، باید بدانیم چگونه خود را آرام کنیم و چه احساسی داشته باشیم. راه‌های متفاوتی برای آرام کردن خودمان وجود دارد؛ می‌توانیم به خودمان یک وقفه بدهیم و یا سه نفس عمیق بکشیم.

قدم دوم: مشکل چیست؟

قبل از حل کردن مشکل نیاز داریم تا بدانیم مشکل چیست. چرا احساس عصبانیت می‌کنی؟ به یاد داشته باش این مشکل توست نه دیگران.

قدم سوم: مطرح کردن راه‌حل‌های متفاوت

یکی از بهترین کارها مطرح کردن تعداد زیادی راه‌حل برای مشکل پیش آمده است. طبیعی است همه‌ی راه‌حل‌ها پاسخگو نیستند. ممکن است یک راه‌حل یک بار جوابگو باشد و باری دیگر نه. هرچقدر مشکلات بیشتری را حل کنید، راحت‌تر می‌توانید به راه‌حل فکر کنید.

قدم چهارم: چه اتفاقی ممکن است بیافتد؟

یک راه‌حل امن یعنی هیچ‌کس ناراحت نباشد و به کسی آسیب نرسد.

آیا این راه‌حل منصفانه است؟ بقیه چه احساسی خواهند داشت؟

قدم پنجم: انتخاب و امتحان راه‌حل

راه‌حل‌تان را امتحان کنید. آیا مشکل را حل کرد؟ اگر مشکل را حل نکرد، می‌توانید راه‌حل دیگری را انتخاب و امتحان کنید.

حل مسئله با تاثیرپذیری از الگو

حل مسئله با تاثیرپذیری از الگو

وقتی با یك چالش رو‌به‌رو می‌شوید، بلندبلند فكر كنيد. این‌طوری می‌توانید به فرزندتان کمک کنید و مهارت‌های حل مسئله‌اي که با يكديگر تمرین كرده بوديد الگوسازي كنيد. نمونه‌هایی از دنیای واقعی بزنيد تا او بتواند مصادیق را در زندگی خودش پیاده کند.

در همان حال، به کودک‌تان اجازه دهيد تا اشتباه كند. همه اشتباه می‌کنند و این اشكالي ندارد. بعضی اوقات اولین راه‌حلی که انتخاب می‌کنید جواب نیست نیست و این هم مشکلی ندارد!

وقتی حل مسئله را الگوسازی می‌کنید، توضیح بدهید که یک‌سری از مسائل هم خارج از کنترل ما هستند. وقتی می‌خواهیم مسئله‌ای را حل کنیم بايد روی قسمت‌هایی وقت بگذاريم که مي‌توانيم كنترل كنيم.

راه‌حل بخواهيد

در مواقعي كه با يك مشكل مواجه مي‌شويد از كودكتان راه‌حل بخواهید. این شیوه به آن‌ها یاد مي‌دهد تا متوجه شوند كاملا عادي‌ است كه اشتباه كنند و با چالش روبه‌رو شوند. همچنین به آن‌ها فرصت مي‌دهد تا مهارت‌های حل مسئله را تمرین کنند.

علاوه‌بر‌اين‌، وقتی به آن‌ها می‌گویید که ایده‌هایشان ارزشمند هستند، اعتماد‌به‌نفس‌شان افزايش مي‌یابد و جرئت پیدا می‌کنند تا مشكلاتشان را خودشان به‌تنهایی حل کنند.

«جواب» را به آن‌ها ندهید

با اینکه ممكن است سخت باشد، به فرزندتان اجازه دهید سختي بكشد، حتی بعضی اوقات شکست بخورد و در نهایت، با تجربه کردن یاد بگیرد پی‌آمد کارها و رفتارها و تصمیم‌هایش چیست.

شما می‌توانید آموزش‌های اولیه برای کسب مهارت حل مسئله را در دوران قبل از مدرسه شروع کنید و به فرزندتان کمک کنید تا مهارت‌هایش را در دوران دبیرستان و بعد از آن تقویت کند.

محله‌ی شکر خانوم

معرفی چند کتاب با موضوع حل مسئله

محله‌ی شکر خانوم

۶ تا ۹ سال

شکر خانوم زن تنهایی است که تک‌وتنها در خانه‌ای بزرگ در یک محله‌ی قدیمی در تهران زندگی می‌کند. هر فصل از این کتاب یکی از ماجراهای شکر خانوم با اهالی محله است؛  هم مسائل ارتباطی و همسایگی و هم دغدغه‌های شخصی‌تر. این داستان‌ها به کودکان کمک می‌کند تا یاد بگیرند چگونه از توانایی‌های شخصی و منابع اجتماعی در دسترس برای حل مسائلشان استفاده کنند.

این وبلاگ واگذار می‌شود

این وبلاگ واگذار می‌شود

۱۲ تا ۱۸ سال

این داستان دو روایت دارد که یکی در حال و یکی در گذشته اتفاق می‌افتد و ماجرایی عاشقانه را تعریف می‌کند. نوجوانان با خواندن این کتاب می‌توانند درباره‌ی احساسات خودشان نسبت به دیگری شناخت بیشتری پیدا کنند و هم‌چنین، برای رهایی از بن‌بست‌هایی که در زندگی‌شان پیش می‌آید، چاره‌جویی کنند. این بن‌بست‌ها ممکن است توسط افراد و یا جامعه و در سطح بزرگ‌تر توسط کشورهای دیگر به وجود بیایند. مانند تنهایی، قلدری و یا جنگ.

در یک ظهر داغ تابستان دختری از بصره آمد

در یک ظهر داغ تابستان دختری از بصره آمد

۱۲ تا ۱۸ سال

سه پسر نوجوان که با هم‌دیگر نسبت فامیلی و دوستی دارند، اتفاقی با دختری روبه‌رو می‌شوند و بدون اینکه بدانند هر سه درگیر یک احساس خاص نسبت به آن دختر می‌شوند. چالش‌هایی که پسرهای داستان از سر می‌گذرانند، به نوجوانان کمک می‌کند تا جنبه‌ها و ابعاد مختلف یک حس شخصی را بهتر ببیند و در موقعیت‌های مشابه بتوانند تصمیم مناسبی بگیرند تا به کسی آسیب نرسانند.

نیما نابغه

نیما نابغه

۷ تا ۱۰ سال

در هر کتاب از این مجموعه، نیما یکی از ماجراهایش با هم‌کلاسی‌هایش در مدرسه را تعریف می‌کند. هر ماجرا مبتنی بر یک مسئله‌ی شخصی یا عمومی است. مانند آسیب‌دیدن معلم یا مسئله‌ی محیط‌زیست. بچه‌ها در این داستان‌ها با همراهی بزرگ‌ترها روش‌های مختلف را امتحان و تجربه می‌کنند تا بتوانند مشکلاتی که در زندگی پیش می‌آید، پشت‌سر بگذارند.

الینا

الینا

۷ تا ۱۰ سال

بچه‌ای را تصور کنید که گرفتار شپش شده و یا از خانه‌ی خالیِ بغلی سروصدا می‌شنود و فکر می‌کند دزد آمده یا پای پدرش آسیب دیده و… این‌ها بعضی از مسئله‌هایی است که در زندگیِ الینا پیش می‌آید و او تلاش می‌کند تا هر مسئله را با ایده و چاره‌ای حل کند. ماجراهای این مجموعه به کودکان کمک می‌کند تا در هر موقعیتی بتوانند تصمیم مناسبی بگیرند و فرایند مشکل و بحران (از علت تا شیوه‌ی حل) را درک کنند.

کنسرو غول

کنسرو غول

۹ تا ۱۵ سال

توکا با مادرش که به بیماری افسردگی مبتلا شده، زندگی می‌کند. پدر او در تصادفی کشته شده است. در این داستان فانتزی، توکا با مسائل و مشکلات زیادی در زندگی‌اش دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ از تنهایی تا عدم‌اعتمادبه‌نفس. مراجعه به روان‌شناس و گفت‌وگو به او کمک می‌کند تا بتواند خودش و مسئله‌هایش را بهتر بشناسد و برای حل آن‌ها اقدام کند.

و باز هم سفر

و باز هم سفر

۱۲ تا ۱۸ سال

شوکا، سام و پونه در آستانه‌ی چهارده سالگی باید به رسم سرزمینشان عازم سفری سخت شوند. هر کدام از شخصیت‌های داستان در این مسیر با مسائل گوناگونی روبه‌رو می‌شوند و در هر موقعیت باید تصمیم بگیرند و انتخاب کنند که مسائل را چگونه حل کنند؛ مسئله‌هایی که براثر عوامل شخصی، اجتماعی و یا محیطی به وجود می‌آیند. این داستان درباره‌ی شکوه زندگی است و گوشه‌های تلخ و شیرین آن را برای نوجوانان ترسیم می‌کند.

من نوکر بابا نیستم

من نوکر بابا نیستم

۱۰ تا ۱۵ سال

ماجرای این کتاب درباره‌ی بسته‌ای پول است که از جیب پدری خسیس توی چاه دستشویی می‌افتد و خبر آن در همه‌ی روستا پخش می‌شود! بااین‌حال، هیچ‌کس حاضر نمی‌شود توی چاه برود و پول را نجات بدهد. برای همین، پدر تصمیم می‌گیرد یکی از پسرهایش را مجبور کند تا توی چاه برود و…. نوجوانان در این داستان با موقعیت خنده‌داری روبه‌رو می‌شوند و می‌توانند خودشان را جای قهرمان داستان بگذارند و برای حل مشکل ایده‌پردازی کنند.

بردیا و گولاخ‌ها

بردیا و گولاخ‌ها

۹ تا ۱۵ سال

بردیا لکنت زبان دارد و همسترش را موجوداتی به اسم گولاخ‌ها دزدیده‌اند. گولاخ‌ها هیولاهایی ضد کتاب هستند که می‌خواهند بر کره‌ی زمین حاکم شوند و هرچه کلمه و داستان و کتاب وجود دارد، نابود کنند. در این داستانِ فانتزی، با تمرکز بر یک اختلال گفتاری و کمبود اعتمادبه‌نفس در نوجوانان به آن‌ها می‌گوید که چگونه می‌توانند با توانمندی‌هایی که دارند، مشکلاتشان در زندگی را حل کنند.

 

ترجمه‌ی روژا رزاقی | تحریریه افق| منابع: www.biglifejournal.com – www.heartmindoline.org -www.verywellfamily.com

دیدگاهتان را بنویسید