تقسیم‌بندی‌ گروه‌های سنی کتاب‌ها از کجا آمده‌اند؟

تقسیم‌بندی‌ گروه‌های سنی

تقسیم‌بندی‌ گروه‌های سنی کتاب‌ها از کجا آمده‌اند؟

تقسیم‌بندی گروه‌های سنی برای کتاب‌های کودک و نوجوان در ایران از طرف کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان مطرح شد که با حروف الفبا مشخص و سال‌ها پشت جلد کتاب‌ها چاپ می‌شد. تقسیم‌بندی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان خیلی درست نبود. چرا؟ چون ویژگی‌های کودک و نوجوان فقط به خاطر گروه سنی‌ای نیست که در آن قرار دارد؛ ویژگی‌های گوناگونی مثل ویژگی‌های اقلیمی، تجربه‌هایی که یک کودک داشته و کودک دیگر نداشته و… ممکن است باعث شوند این گروه سنی متغیر شود.

مثلاً کودکی که کتاب گروه سنی ب را می‌خواند ممکن است بتواند کتابی را هم که برای گروه سنی د است بخواند. بعضی‌ها هم می‌گویند وقتی مخاطب ادبیات کودک می‌تواند بزرگ‌سال هم باشد به خودی خود می‌توان گروه سنی را منتفی دانست. برخی هم معتقدند رمان‌های نوجوان خوب رمان‌هایی هستند که بزرگ‌سالان هم آن‌ها را بخوانند و لذت ببرند.

گروه سنی کودک و نوجوان

به بچه‌ها احترام بگذاریم و الف و ب و ج و د نکنیم!

بیشتر ناشران کتاب‌های کودک و نوجوان از دسته‌بندی پیشنهادی کانون پرورش فکری برای کتاب‌هایشان استفاده می‌کردند تا اینکه بالاخره، چند ناشر تصمیم گرفتند دسته‌بندی دیگری را پیشنهاد بدهند. در سال‌های اخیر، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان هم شیوه‌ی دسته‌بندی گروه‌های سنی محصولاتش را تغییر داده است. بااین‌حال، همچنان تعیین گروه سنی کتاب‌ها ویژگی‌های مشخص و روشنی ندارد. اینکه معیار تقسیم‌بندی کتاب‌ها بر اساس گروه سنی چیست؟ مشخص نیست!

در این دوران دیگر نمی‌توان گفت کودکی یک سن است. کودکی به کیفیت تبدیل شده و فقط عامل روان‌شناسی و مسائل رشد دخیل نیست. بسیاری از کارشناسان معتقدند باید به کودک احترام بگذاریم و الف و ب و ج و د نکنیم! چون وقتی به بچه کتابی بدهیم که توان ذهنی درکش را ندارد، آن را کنار می‌گذارد و سراغ کتابی دیگر می‌رود. وقتی دستورالعملی می‌دهیم که این کتاب مناسب تو است، درواقع داریم می‌گوییم خیلی به نویسنده، نوع چاپ، ماجراهای کتاب، علاقه‌ی خودت و… توجه نکن و به حرفِ منِ تصمیم‌گیرنده اعتماد کن.

در انتخاب کتاب به تفاوت‌های فردی کودکان توجه کنیم

مهم‌ترین مسئله درباره‌ی درج گروه‌های سنی نادیده گرفتن تفاوت‌های فردی بچه‌ها با یکدیگر است. و نباید فراموش کرد که آزمون و خطای بچه‌ها و تجربه کردن آن‌ها در رویارویی با متن‌ها و کتاب‌های مختلف مهم است.

به نظر می‌رسد چیزی که درباره‌ی تقسیم‌بندی کتاب دغدغه بوده، اطلاعاتی بود که نباید به گوش کودک می‌رسید که امروزه به‌خاطر سهولت دسترسی به اطلاعات منتفی است.

تقسیم‌بندی گروه‌‌های سنی در کودکان

پس برای انتخاب کتاب برای کودکان و نوجوانان باید چه کرد؟

مهم‌ترین مسئله سواد خواندن است. تقسیم‌بندی کتاب‌ها و پیشنهاد آن‌ها باید بر اساس مهارت‌ها و توانایی‌های خواندن کودکان و نوجوانان باشد. این قضیه ربطی به محتوا ندارد. به‌خصوص در سال‌های دبستان که هم‌پوشانی گروه‌های سنی میان کتاب‌ها زیاد است. برای همین بهتر این است که اجازه دهیم بچه‌ها خودشان کتاب‌هایشان را انتخاب کنند یا اینکه مادرها و پدرها با نگاه انداختن به کتاب و خواندن چند صفحه از آن و با شناختی که از فرزند خود و نیاز‌ها و توانایی‌های او دارند، انتخاب کنند.

 

منبع: گفت‌وگوی گروهی حسین اسکندری (استاد دانشگاه)، علی‌اصغر سیدآبادی (نویسنده و پژوهشگر) ، هدیه شریفی (متخصص زبان‌شناسی و نویسنده)، حسین شیخ‌رضایی (پژوهشگر و استاد دانشگاه) درباره‌ی «گروه سنی» در فصلنامه‌ی پژوهشنامه‌ی ادبیات کودک و نوجوان، سال ۱۳۹۳، شماره‌ی ۱۳

دیدگاهتان را بنویسید